Οι γιορτές του Δωδεκαημέρου: από τα Χριστούγεννα ως τα Φώτα

Στη χριστιανική παράδοση Δωδεκαήμερο λέγονται οι δώδεκα μέρες από τα Χριστούγεννα, στις 25 Δεκεμβρίου, μέχρι και την παραμονή των Θεοφανίων, στις 5 Ιανουαρίου. Είναι η περίοδος των καλάντων και, κατά τη λαϊκή παράδοση, των καλικάντζαρων, που βγαίνουν στην επιφάνεια της γης ώσπου να αγιαστούν τα νερά στα Φώτα. Είναι όμως και μία από τις πιο πυκνές περιόδους για ονομαστικές εορτές: μέσα σε δύο εβδομάδες γιορτάζουν μερικά από τα πιο συνηθισμένα ελληνικά ονόματα.

Από την παραμονή ως τον Άγιο Στέφανο

• 24 Δεκεμβρίου, παραμονή των Χριστουγέννων: η Ευγενία, μνήμη της Οσιομάρτυρος Ευγενίας.
• Χριστούγεννα, 25 Δεκεμβρίου: ο Χρήστος, η Χρυσούλα, ο Μανώλης και η Εμμανουέλα, αλλά και πολλές Χριστίνες, παρότι η κύρια γιορτή της Χριστίνας είναι στις 24 Ιουλίου.
• 26 Δεκεμβρίου, Σύναξη της Θεοτόκου: γιορτάζουν ξανά ο Μανώλης και η Εμμανουέλα. Η μέρα είναι και επίσημη αργία.
• 27 Δεκεμβρίου, Άγιος Στέφανος ο Πρωτομάρτυς: ο Στέφανος και η Στεφανία.

Η Κυριακή μετά τα Χριστούγεννα

Την Κυριακή μετά τα Χριστούγεννα τιμώνται μαζί ο Ιωσήφ ο Μνήστωρ, ο προφητάναξ Δαβίδ και ο Ιάκωβος ο Αδελφόθεος, και γιορτάζουν ο Ιωσήφ, ο Δαβίδ και πολλοί Ιάκωβοι. Η γιορτή πέφτει την Κυριακή ανάμεσα στις 26 και τις 31 Δεκεμβρίου· αν δεν υπάρχει τέτοια Κυριακή, γιορτάζεται στις 26 Δεκεμβρίου. Το 2026 πέφτει στις 27 Δεκεμβρίου, μαζί με τον Άγιο Στέφανο, και το 2027 στις 26 Δεκεμβρίου. Ορισμένα εορτολόγια τοποθετούν τον Ιωσήφ απευθείας στις 26 Δεκεμβρίου.

Ως την Πρωτοχρονιά

Από τις 28 ως τις 31 Δεκεμβρίου γιορτάζουν πιο σπάνια ονόματα: η Δόμνα στις 28, ο Βενιαμίν στις 29, η Ανυσία στις 30 και η Μελανία στις 31 Δεκεμβρίου, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.

Την 1η Ιανουαρίου η Εκκλησία γιορτάζει την Περιτομή του Κυρίου και τη μνήμη του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου, και τελείται η Θεία Λειτουργία που φέρει το όνομά του. Γιορτάζουν ο Βασίλης και η Βασιλική, ανάμεσα στις ευχές για τον νέο χρόνο και στο κόψιμο της βασιλόπιτας.

Από την Πρωτοχρονιά στα Φώτα

• 2 Ιανουαρίου: ο Σεραφείμ, μνήμη του Οσίου Σεραφείμ του Σάρωφ. Την ίδια μέρα αρχίζουν τα προεόρτια των Θεοφανίων.
• 3 Ιανουαρίου: η Γενοβέφα, μνήμη της Οσίας Γενεβιέβης των Παρισίων.
• 5 Ιανουαρίου: η Θεώνη. Η παραμονή των Φώτων είναι μέρα αυστηρής νηστείας, σε αντίθεση με τις προηγούμενες μέρες του Δωδεκαημέρου, που δεν είναι νηστίσιμες.
• Θεοφάνεια ή Φώτα, 6 Ιανουαρίου: ο Φώτης και η Φωτεινή, ο Θεοφάνης και η Θεοφανία, καθώς και ο Ιορδάνης. Μετά τον Μεγάλο Αγιασμό ακολουθεί η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού σε θάλασσα, λιμάνι, ποτάμι ή λίμνη, και οι κολυμβητές βουτούν για να τον πιάσουν.

Και την επομένη, του Αγίου Ιωάννη

Οι γιορτές δεν τελειώνουν με τα Φώτα. Στις 7 Ιανουαρίου η Εκκλησία τιμά τη Σύναξη του Τιμίου Προδρόμου, του Ιωάννη που βάπτισε τον Χριστό στον Ιορδάνη, και γιορτάζουν ο Γιάννης, η Ιωάννα και ο Πρόδρομος. Επειδή τα ονόματα Ιωάννης και Ιωάννα είναι από τα πιο διαδεδομένα, η εορταστική περίοδος κλείνει με μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της χρονιάς.

Μία ευχή για δύο λόγους

Στο Δωδεκαήμερο το «Χρόνια πολλά» ακούγεται διπλά: είναι η ευχή της ονομαστικής εορτής, αλλά και η ευχή που ανταλλάσσουμε τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά και τα Φώτα. Σε έναν Χρήστο ή σε μια Βασιλική, λοιπόν, η ίδια ευχή καλύπτει και τη γιορτή του ονόματος και τη γιορτή της ημέρας. Για περισσότερες ευχές και για το τι απαντά ο εορτάζων, δείτε τον οδηγό «Χρόνια πολλά»: ευχές και έθιμα.

Όσοι ακολουθούν το παλαιό ημερολόγιο γιορτάζουν αυτές τις σταθερές εορτές 13 ημέρες αργότερα: τα Χριστούγεννα στις 7 Ιανουαρίου και τα Θεοφάνεια στις 19 Ιανουαρίου. Δείτε τον οδηγό για το νέο και το παλαιό ημερολόγιο.