Ονόματα από τις Δεσποτικές εορτές: Χρήστος, Φώτης, Σωτήρης, Σταύρος

Οι περισσότερες ονομαστικές εορτές τιμούν έναν άγιο. Μια ξεχωριστή ομάδα ονομάτων όμως δεν παραπέμπει σε πρόσωπο αλλά σε γεγονός: στη Γέννηση, στη Βάπτιση, στη Μεταμόρφωση ή στην Ανάσταση του Χριστού. Οι εορτές αυτές λέγονται Δεσποτικές, από το «Δεσπότης», δηλαδή Κύριος, επειδή συνδέονται με τα γεγονότα της ζωής του Χριστού.

Οι σταθερές Δεσποτικές εορτές

• Χριστούγεννα, 25 Δεκεμβρίου: ο Χρήστος, η Χρυσούλα, ο Μανώλης και η Εμμανουέλα. Το Εμμανουήλ είναι όνομα από την προφητεία του Ησαΐα που το Ευαγγέλιο του Ματθαίου αποδίδει στον Χριστό, και σημαίνει «ο Θεός μαζί μας». Την ίδια μέρα γιορτάζουν και πολλές Χριστίνες, αν και η κύρια γιορτή της Χριστίνας είναι στις 24 Ιουλίου.
• Θεοφάνεια ή Φώτα, 6 Ιανουαρίου: η Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη. Γιορτάζουν ο Φώτης και η Φωτεινή, ο Θεοφάνης και η Θεοφανία, καθώς και ο Ιορδάνης. Τα ονόματα θυμίζουν το «φως» των Φώτων, τη λέξη «Θεοφάνεια» και τον ποταμό Ιορδάνη.
• Υπαπαντή, 2 Φεβρουαρίου: η προσφορά του βρέφους Ιησού στον Ναό, σαράντα μέρες μετά τη Γέννηση. Γιορτάζει το σπάνιο γυναικείο όνομα Υπαπαντή. Η Υπαπαντή είναι και η πολιούχος εορτή της Καλαμάτας.
• Μεταμόρφωση του Σωτήρος, 6 Αυγούστου: ο Σωτήρης και η Σωτηρία, ονόματα που προέρχονται από το «Σωτήρ», όπως αποκαλείται ο Χριστός στον τίτλο της εορτής.
• Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, 14 Σεπτεμβρίου: ο Σταύρος και η Σταυρούλα. Η παράδοση συνδέει την εορτή με την εύρεση του Σταυρού από την Αγία Ελένη.

Δεσποτική εορτή είναι και η Περιτομή του Κυρίου, την 1η Ιανουαρίου. Εκείνη τη μέρα όμως γιορτάζουν ο Βασίλης και η Βασιλική, επειδή τιμάται και ο Άγιος Βασίλειος ο Μέγας.

Οι κινητές Δεσποτικές εορτές

Άλλες Δεσποτικές εορτές εξαρτώνται από το Πάσχα και αλλάζουν ημερομηνία κάθε χρόνο, όπως εξηγεί ο οδηγός για τις κινητές εορτές:

• Κυριακή των Βαΐων, μία εβδομάδα πριν από το Πάσχα: ο Βάιος και η Βάια, ονόματα από τα βάγια της ημέρας. Την ίδια μέρα γιορτάζει κατά την παράδοση και η Δάφνη.
• Κυριακή του Πάσχα: ο Αναστάσιος και η Αναστασία, από την Ανάσταση, ο Ανέστης, από το «Χριστός Ανέστη», ο Λάμπρος και η Λαμπρινή, από τη «Λαμπρή», όπως λέγεται λαϊκά το Πάσχα, και ο Πασχάλης με την Πασχαλίνα.
• Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος, την επομένη της Πεντηκοστής: η Τριάδα.

Όταν το όνομα έχει και δεύτερη γιορτή

Αρκετά από αυτά τα ονόματα τα έφεραν και άγιοι, οπότε έχουν και δεύτερη ημερομηνία:

• Ο Φώτης γιορτάζει και στις 6 Φεβρουαρίου, μνήμη του Αγίου Φωτίου του Μεγάλου, και η Φωτεινή στις 26 Φεβρουαρίου, μνήμη της Αγίας Φωτεινής της Σαμαρείτιδας.
• Ο Αναστάσιος γιορτάζει και στις 22 Ιανουαρίου, μνήμη του Οσίου Αναστασίου του Πέρση, και η Αναστασία στις 22 Δεκεμβρίου, μνήμη της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας.
• Ο Θεοφάνης και η Θεοφανία γιορτάζουν και στις 12 Μαρτίου, μνήμη του Οσίου Θεοφάνους του Ομολογητή.
• Ο Μανώλης και η Εμμανουέλα γιορτάζουν και την επομένη των Χριστουγέννων, στις 26 Δεκεμβρίου, στη Σύναξη της Θεοτόκου.

Ποια από τις ημερομηνίες τηρεί κανείς είναι συχνά οικογενειακή υπόθεση. Δείτε τον οδηγό για τα ονόματα με περισσότερες γιορτές.

Ονόματα που μοιάζουν αλλά γιορτάζουν αλλού

Δεν γιορτάζουν σε Δεσποτική εορτή όλα τα ονόματα που θυμίζουν τον Χριστό. Ο Χριστόφορος γιορτάζει στις 9 Μαΐου, μνήμη του Αγίου Χριστοφόρου, και ο Χριστόδουλος στις 16 Μαρτίου, μνήμη του Οσίου Χριστοδούλου του εν Πάτμω. Και για τον Χρήστο αξίζει μια διευκρίνιση: η γραφή του ονόματος παραπέμπει στο επίθετο «χρηστός», που σημαίνει χρήσιμος ή καλός, ενώ «Χριστός» σημαίνει «χρισμένος». Κατά την παράδοση πάντως ο Χρήστος γιορτάζει ανήμερα τα Χριστούγεννα.