Στην Ελλάδα πολλοί δεν λέγονται στην καθημερινότητα όπως γράφει η ταυτότητά τους. Ο Γεώργιος είναι Γιώργος, ο Ιωάννης Γιάννης, η Αικατερίνη Κατερίνα, και ο Κωνσταντίνος μπορεί να είναι Κώστας, Κωστής ή Ντίνος. Για τη γιορτή όμως ο κανόνας είναι απλός: το επίσημο όνομα, η καθημερινή μορφή και τα υποκοριστικά γιορτάζουν την ίδια μέρα, γιατί πρόκειται για το ίδιο όνομα.
Επίσημη και καθημερινή μορφή
Τα περισσότερα ελληνικά ονόματα έχουν μια επίσημη μορφή, την παλαιότερη, λόγια μορφή που γράφεται στα έγγραφα, και μια δημοτική μορφή που χρησιμοποιείται στην καθημερινή ζωή. Μερικά παραδείγματα:
- Γεώργιος: Γιώργος, που γιορτάζει στις 23 Απριλίου ή, όταν η μέρα πέφτει πριν από το Πάσχα, τη Δευτέρα του Πάσχα.
- Ιωάννης: Γιάννης, στις 7 Ιανουαρίου.
- Αικατερίνη: Κατερίνα, στις 25 Νοεμβρίου, με υποκοριστικά όπως Κατίνα, Κάτια ή Ρίνα.
- Ελευθέριος: Λευτέρης, στις 15 Δεκεμβρίου.
- Στυλιανός: Στέλιος, στις 26 Νοεμβρίου, όπως και η Στυλιανή, που συχνά λέγεται Στέλλα.
- Εμμανουήλ: Μανώλης ή Μάνος, στις 25 και στις 26 Δεκεμβρίου.
Στο εορτολόγιο μπορείτε να αναζητήσετε όποια μορφή ξέρετε. Η σελίδα κάθε ονόματος στον κατάλογο ονομάτων συγκεντρώνει το επίσημο όνομα, τις παραλλαγές και τα υποκοριστικά του, αλλά και τις γραφές με λατινικούς χαρακτήρες.
Πώς φτιάχνονται τα υποκοριστικά
Τα ελληνικά υποκοριστικά σχηματίζονται με λίγους βασικούς τρόπους, που συχνά συνδυάζονται:
- Πέφτει η αρχή του ονόματος: η Παναγιώτα γίνεται Γιώτα, η Σταυρούλα Βούλα.
- Πέφτει το τέλος: ο Νικόλαος γίνεται Νίκος, ο Κωνσταντίνος Κώστας.
- Χάνεται μια συλλαβή στη μέση: ο Θεόδωρος γίνεται Θόδωρος.
- Επαναλαμβάνεται μια συλλαβή: η Παρασκευή γίνεται Βιβή.
- Ένας ήχος «απλώνεται» σε όλο το όνομα: η Πηνελόπη γίνεται Πόπη.
- Μπαίνει υποκοριστική κατάληξη: -άκης στα αγόρια (Γιωργάκης, Μανωλάκης) και -ούλα, -ίτσα ή -ιώ στα κορίτσια (Μαρούλα, Ελενίτσα, Βαγγελιώ).
- Δανείζεται ένα ξένο όνομα με παρόμοιο ήχο: η Βασιλική γίνεται Βίκυ, η Αθανασία Νάνσυ.
Τα υποκοριστικά έχουν και πρακτική χρησιμότητα. Επειδή τα παιδιά παίρνουν συχνά τα ονόματα των παππούδων, στην ίδια οικογένεια μπορεί να υπάρχουν δύο ή τρία ξαδέρφια με το ίδιο επίσημο όνομα, που ξεχωρίζουν χάρη στο υποκοριστικό τους. Περισσότερα στον οδηγό για την ονοματοδοσία στην Ελλάδα.
Και η γυναικεία μορφή γιορτάζει μαζί
Το ίδιο ισχύει για τα αντίστοιχα γυναικεία ονόματα, που συνήθως γιορτάζουν μαζί με τα ανδρικά: η Γεωργία με τον Γιώργο, η Κωνσταντίνα με τον Κωνσταντίνο, η Δήμητρα με τον Δημήτρη, η Βασιλική με τον Βασίλη και η Νικολέτα με τον Νίκο. Και εδώ τα υποκοριστικά ακολουθούν το όνομα: η Γωγώ είναι Γεωργία, η Βάσω Βασιλική, η Ντίνα Κωνσταντίνα. Υπάρχουν πάντως και εξαιρέσεις, όπως η Χριστίνα, που έχει δική της αγία και γιορτάζει κυρίως στις 24 Ιουλίου, ενώ ο Χρήστος γιορτάζει τα Χριστούγεννα.
Όταν ένα υποκοριστικό ταιριάζει σε πολλά ονόματα
Εδώ χρειάζεται προσοχή: μερικά υποκοριστικά χρησιμοποιούνται για περισσότερα από ένα ονόματα, άρα και για διαφορετικές γιορτές.
- Τάκης: μπορεί να είναι ο Παναγιώτης (15 Αυγούστου), ο Δημήτρης (26 Οκτωβρίου) ή ένας Κωστάκης, δηλαδή Κωνσταντίνος (21 Μαΐου).
- Βούλα: μπορεί να είναι η Παρασκευή (26 Ιουλίου) ή η Σταυρούλα (14 Σεπτεμβρίου).
- Κική: η Αγγελική (8 Νοεμβρίου) ή η Κυριακή (7 Ιουλίου).
- Πόπη: η Καλλιόπη (8 Ιουνίου) ή η Πηνελόπη (1 Σεπτεμβρίου).
- Τίνα: η Κωνσταντίνα (21 Μαΐου) ή η Χριστίνα (24 Ιουλίου).
- Φάνης: ο Θεοφάνης (6 Ιανουαρίου) ή ο Φανούριος (27 Αυγούστου).
- Χρύσα: η Χρυσούλα (25 Δεκεμβρίου), η Χρυσάνθη (19 Μαρτίου) ή η Χρυσή (13 Οκτωβρίου).
Αν δεν ξέρετε ποιο είναι το «κανονικό» όνομα κάποιου, ρωτήστε τον. Είναι ο μόνος σίγουρος τρόπος να του ευχηθείτε τη σωστή μέρα, και σπάνια παρεξηγείται κανείς με μια τέτοια ερώτηση.
Λατινικοί χαρακτήρες και ξένα αντίστοιχα
Στο διαβατήριο ή στο εξωτερικό το ίδιο όνομα γράφεται με πολλούς τρόπους: ο Βασίλης μπορεί να είναι Vasilis, Vassilis, Vasileios ή Vasilios. Πολλά ονόματα έχουν επίσης αντίστοιχα σε άλλες γλώσσες, όπως George για τον Γιώργο ή Helen για την Ελένη. Όλα αυτά γιορτάζουν μαζί με το ελληνικό όνομα, κι ένας Έλληνας που στο εξωτερικό συστήνεται ως John θα χαρεί να ακούσει ευχές στις 7 Ιανουαρίου.