Η γιορτή των Αρχαγγέλων: ποιοι γιορτάζουν στις 8 Νοεμβρίου

Στις 8 Νοεμβρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία γιορτάζει τη Σύναξη των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και των λοιπών Ασωμάτων Δυνάμεων, μία από τις πιο πολυπληθείς ονομαστικές εορτές του φθινοπώρου. Γιορτάζουν άνδρες και γυναίκες με τα ονόματα του Μιχαήλ και του Γαβριήλ, ονόματα που βγαίνουν από τη λέξη «άγγελος», ενώ για τον Σταμάτη, τη Σταματία και τον Ραφαήλ η μέρα είναι δεύτερη γιορτή.

Τι γιορτάζουμε στις 8 Νοεμβρίου

Σύμφωνα με το κείμενο του Συναξαριστή στο saint.gr, η Αγία Γραφή δείχνει τους αγγέλους, αόρατα αγαθά πνεύματα κοντά στον Θεό, να στέλνονται με ορατή μορφή σε μεγάλες καμπές της ιστορίας, όταν πρόκειται να φανερωθεί ή να πραγματοποιηθεί κάποιο σπουδαίο σχέδιο του Θεού. Η γιορτή της 8ης Νοεμβρίου θεσπίστηκε, κατά το saint.gr, για να τιμώνται οι αποστολές των αγγέλων και η διακονία τους.

Το ίδιο κείμενο παρουσιάζει τον Μιχαήλ και τον Γαβριήλ ως επικεφαλής των αγγελικών δυνάμεων. Σύναξη σημαίνει «συγκέντρωση» (δείτε τι είναι η ονομαστική εορτή)· εδώ συγκεντρώνεται γύρω από τα δύο γνωστότερα ονόματα όλη η στρατιά των αγγέλων. Μια σελίδα του saint.gr για τη μονή του Πανορμίτη απαριθμεί τα εννέα αγγελικά τάγματα: Άγγελοι, Αρχάγγελοι, Θρόνοι, Δυνάμεις, Αρχές, Κυριότητες, Εξουσίες, Χερουβίμ και Σεραφίμ.

Το απολυτίκιο της ημέρας, όπως το δημοσιεύει το saint.gr, ονομάζει τον Μιχαήλ και τον Γαβριήλ Αρχιστρατήγους των ουράνιων στρατιών και Ταξιάρχες των άνω Δυνάμεων. Ιδίως ο Μιχαήλ αναφέρεται συχνά με αυτές τις δύο προσωνυμίες, Αρχιστράτηγος και Ταξιάρχης.

Μιχαήλ και Γαβριήλ

[Αρχάγγελος Μιχαήλ](saint:archangelos-michail). Το εβραϊκό όνομα σημαίνει «Ποιος είναι σαν τον Θεό;», μια ερώτηση που, όπως εξηγεί το Behind the Name, υπονοεί ότι κανείς δεν είναι. Στη Βίβλο εμφανίζεται ως προστάτης του Ισραήλ στο βιβλίο του Δανιήλ και, στην Αποκάλυψη, ως αρχηγός των ουράνιων στρατιών στον πόλεμο εναντίον του Σατανά· το Behind the Name σημειώνει ότι είναι ο μόνος άγγελος που η ίδια η Βίβλος αποκαλεί αρχάγγελο. Ο Συναξαριστής του saint.gr τον βλέπει και σε πολλές στιγμές της Παλαιάς Διαθήκης, από τη θυσία του Ισαάκ και τη διάσωση του Λωτ ως την έξοδο από την Αίγυπτο.

[Αρχάγγελος Γαβριήλ](saint:archangelos-gavriil). Το saint.gr ερμηνεύει το όνομα ως «άνθρωπος του Θεού» και, στο σημείωμά του για το όνομα, ως άνθρωπο και όργανο του Θεού· το Behind the Name αποδίδει το εβραϊκό Gavri'el ως «ο Θεός είναι ο δυνατός μου άνδρας». Το saint.gr μετρά μία εμφάνισή του στην Παλαιά Διαθήκη και δύο στην Καινή. Στον προφήτη Δανιήλ εξηγεί το νόημα ενός οράματος. Στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο αναγγέλλει στον ιερέα Ζαχαρία ότι η γυναίκα του η Ελισάβετ θα γεννήσει τον Ιωάννη τον Πρόδρομο και φέρνει στην Παρθένο Μαρία το μήνυμα ότι θα συλλάβει και θα γεννήσει τον Χριστό.

Ποιοι γιορτάζουν στις 8 Νοεμβρίου

• Ο Μιχάλης (επίσημα Μιχαήλ, χαϊδευτικά Μιχαλάκης) και η Μιχαέλα: τα ονόματα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Και για τα δύο, η 8η Νοεμβρίου είναι η μόνη γιορτή στο εορτολόγιο.
• Ο Γαβριήλ και η Γαβριέλα: τα ονόματα του Αρχαγγέλου Γαβριήλ. Ο Γαβριήλ γιορτάζει και στις 26 Μαρτίου, τη Σύναξη του Αρχαγγέλου Γαβριήλ.
• Ο Άγγελος (Αγγελάκης) και η Αγγελική (Αγγελίνα, Κική): ονόματα που βγαίνουν από την ίδια τη γιορτή και όχι από κάποιον συγκεκριμένο αρχάγγελο. Προέρχονται από τη λέξη ἄγγελος, που κατά το Behind the Name σημαίνει «αγγελιοφόρος».
• Ο Σταμάτης και η Σταματία: η 8η Νοεμβρίου είναι η δεύτερη γιορτή τους· η κύρια είναι στις 16 Αυγούστου, με τον Άγιο Σταμάτιο τον νεομάρτυρα.
• Ο Ραφαήλ: κι εδώ πρόκειται για δεύτερη γιορτή, δίπλα στην κύρια, την Τρίτη μετά το Πάσχα.

Τόσα ονόματα συναντιούνται τη μέρα αυτή επειδή η γιορτή δεν τιμά ένα πρόσωπο αλλά όλους τους αγγέλους: τους δύο αρχαγγέλους του τίτλου της, τα υπόλοιπα αγγελικά τάγματα και την ίδια τη λέξη «άγγελος». Δείτε και τις μεγάλες γιορτές της χρονιάς.

Ο Σταμάτης και το «Στώμεν καλώς»

Το γιατί ο Σταμάτης και η Σταματία γιορτάζουν με τους Αρχαγγέλους το εξηγεί μια παράδοση που καταγράφει το saint.gr. Όταν ο Εωσφόρος, ο πρώτος και λαμπρότερος από τους αγγέλους, επαναστάτησε από υπερηφάνεια εναντίον του Θεού και παρέσυρε στην πτώση πολλούς αγγέλους, τα ουράνια τάγματα συγκεντρώθηκαν και ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, όρθιος ανάμεσά τους, φώναξε: «Στώμεν καλώς, στώμεν μετά φόβου Θεού». Κατά την παράδοση, με την κραυγή αυτή οι πιστοί άγγελοι έμειναν σταθεροί και η πτώση σταμάτησε.

Από αυτό το «σταμάτημα», εξηγεί το saint.gr, προέρχονται τα ονόματα Σταμάτης και Σταματίνα. Τα λόγια του αρχαγγέλου ακούγονται ακόμη σε κάθε Θεία Λειτουργία, λίγο πριν από την Αγία Αναφορά, και καλούν τους πιστούς να σταθούν με σεβασμό.

Ο Ραφαήλ, ο αρχάγγελος του Τωβίτ

Ο Ραφαήλ δεν αναφέρεται στον τίτλο της γιορτής. Το Behind the Name εξηγεί το εβραϊκό Rafa'el ως «ο Θεός θεραπεύει» και το saint.gr ως «ο εκ Θεού θεραπευτής». Στο βιβλίο του Τωβίτ ο αρχάγγελος, μεταμφιεσμένος σε άνθρωπο με το όνομα Αζαρίας, συνοδεύει τον νεαρό Τωβία στη Μηδία και στο τέλος θεραπεύει από την τύφλωση τον πατέρα του, τον Τωβίτ· η Καινή Διαθήκη δεν τον αναφέρει ονομαστικά.

Η κύρια γιορτή του Ραφαήλ είναι κινητή: η Τρίτη μετά το Πάσχα, με τους Αγίους Ραφαήλ, Νικόλαο και Ειρήνη, μάρτυρες της Λέσβου από τα χρόνια αμέσως μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Το 2027 η γιορτή πέφτει στις 4 Μαΐου· πώς βρίσκεται αυτή η ημερομηνία εξηγεί ο οδηγός πώς υπολογίζεται το Πάσχα.

Οι άλλες γιορτές των Αρχαγγέλων

• [25 Μαρτίου](date:3-25), Ευαγγελισμός της Θεοτόκου: η γιορτή του μηνύματος που έφερε ο Γαβριήλ στην Παρθένο Μαρία. Γιορτάζουν ο Βαγγέλης και η Ευαγγελία, και είναι επίσης εθνική εορτή· δείτε τα ονόματα από τις γιορτές της Παναγίας.
• [26 Μαρτίου](date:3-26), Σύναξη του Αρχαγγέλου Γαβριήλ: την επομένη του Ευαγγελισμού· είναι η δεύτερη γιορτή του Γαβριήλ.
• [13 Ιουλίου](date:7-13): το saint.gr αναφέρει και άλλη μία Σύναξη του Αρχαγγέλου Γαβριήλ· στο εορτολόγιο αυτό δεν είναι ονομαστική εορτή.
• [6 Σεπτεμβρίου](date:9-6), Ανάμνηση του Θαύματος του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στις Χώνες (ή Κολοσσές): κατά την παράδοση που συνοψίζει το OrthodoxWiki, ο αρχάγγελος, κρατώντας σταυρό, έστρεψε τα ποτάμια κάτω από τη γη και έσωσε έτσι τον ναό, ενώ η πηγή που απέμεινε θεωρείται ιαματική. Ούτε αυτή η μέρα είναι ονομαστική εορτή στο εορτολόγιο.

Ένας αρχάγγελος, πολλές προσωνυμίες

Εκτός από την κύρια γιορτή, το saint.gr καταγράφει για τις 8 Νοεμβρίου χωριστές Συνάξεις του Αρχαγγέλου Μιχαήλ με οκτώ τοπικές προσωνυμίες, από τον Ταξιάρχη και τον Πανορμίτη ως τον Ρουκουνιώτη, τον Αυλακιώτη και τον Κοκκιμίδη. Ορισμένες είναι ονόματα συγκεκριμένων προσκυνημάτων: ο Κουρκουνιώτης και ο Κοκκιμίδης, για παράδειγμα, ακούγονται σε νανουρίσματα της Σύμης που παραθέτει το saint.gr, ανάμεσα στα ονόματα του αρχαγγέλου στις μονές και τα ξωκλήσια του νησιού. Στη Σύμη, κατά την ίδια σελίδα, ο Ταξιάρχης έχει άλλες οκτώ μονές πέρα από τον Πανορμίτη, εννέα συνολικά, όσα και τα αγγελικά τάγματα.

Ο Πανορμίτης της Σύμης

Η Μονή του Ταξιάρχη Μιχαήλ του Πανορμίτη στη Σύμη είναι, όπως την περιγράφει το saint.gr, ένα από τα μεγάλα προσκυνήματα των Δωδεκανήσων, γνωστό σε όλη την Ελλάδα και στον ορθόδοξο κόσμο. Μια λαϊκή παράδοση λέει ότι μια ευσεβής γυναίκα, η Μαριώ του Πρωτενιού, σκάβοντας το χωράφι της βρήκε ένα μικρό εικόνισμα του αρχαγγέλου στη ρίζα ενός σχίνου. Το πήρε στο σπίτι της, αλλά εκείνο χάθηκε και ξαναβρέθηκε στο ίδιο σημείο· όταν χάθηκε για δεύτερη φορά, ο αρχάγγελος της φανερώθηκε στον ύπνο της και της είπε ότι θέλει να μείνει στον Πάνορμο, και με τη συμβουλή του πνευματικού της έχτισε εκεί ένα εκκλησάκι.

Κατά μια επιγραφή, η μεγάλη θαυματουργή εικόνα επενδύθηκε με ασήμι το 1724· τη δαπάνη την ανέλαβαν οι καπεταναίοι, ο κλήρος και η κοινότητα του νησιού. Η μονή έχει και δεύτερο πανηγύρι, την Πεντηκοστή. Ανάμεσα στις διηγήσεις του saint.gr είναι και η ασημένια χήνα του μουσείου της μονής: κατά την παράδοση, ένα καράβι δεν μπορούσε να βγει από το λιμάνι ώσπου το πλήρωμα, που είχε σφάξει και φάει μια χήνα του μοναστηριού, έταξε μια ασημένια.

Ο Ταξιάρχης του Μανταμάδου

Η Μονή των Ταξιαρχών στον Μανταμάδο της Λέσβου είναι βυζαντινό μοναστήρι με άγνωστη χρονολογία ίδρυσης, που το saint.gr τοποθετεί περίπου στον 9ο αιώνα. Για την εικόνα της η τοπική παράδοση διηγείται ότι κάπου ανάμεσα στο 1000 και στο 1100 Σαρακηνοί πειρατές μπήκαν στη μονή και έσφαξαν τους μοναχούς. Ένας δεκαεπτάχρονος δόκιμος, ο Γαβριήλ, κρύφτηκε στη σκεπή, κι όταν οι πειρατές ανέβηκαν να τον πιάσουν, η στέγη έγινε φουρτουνιασμένη θάλασσα και μέσα της στεκόταν ο Ταξιάρχης με αστραφτερό σπαθί, ώστε εκείνοι το έβαλαν στα πόδια.

Ο δόκιμος ανακάτεψε έπειτα χώμα με το αίμα των σφαγμένων μοναχών και έπλασε ανάγλυφη τη μορφή του αρχαγγέλου, όπως την είχε δει. Ο πηλός, λέει η διήγηση, δεν έφτασε, γι' αυτό το σώμα είναι πολύ μικρό σε σχέση με το πρόσωπο. Και το OrthodoxWiki σημειώνει ότι η εικόνα ξεφεύγει από τους συνήθεις κανόνες της αγιογραφίας, με το πάνω μέρος του σώματος τρισδιάστατο.