Ονόματα από αγίες της Εκκλησίας: Ελένη, Σοφία, Φωτεινή, Θέκλα και οι γιορτές τους

Πολλά ελληνικά γυναικεία ονόματα οδηγούν σε μια αγία, όχι όμως όλα. Ορισμένα προέρχονται από τις γιορτές της Παναγίας, όπως η Μαρία και η Δέσποινα (δείτε τα ονόματα από τις γιορτές της Παναγίας), κι άλλα είναι θηλυκές μορφές ανδρικών ονομάτων, όπως η Γεωργία ή η Δήμητρα, και γιορτάζουν με έναν άγιο. Ο οδηγός αυτός αφορά τα υπόλοιπα: ονόματα που έφεραν οι ίδιες οι αγίες, από τον πρώτο χριστιανικό αιώνα ως τον 19ο.

Οι μεγαλομάρτυρες με μια ματιά

Η πιο γνωστή ομάδα, οι μεγαλομάρτυρες, έχει δικό της οδηγό, οι μεγαλομάρτυρες και τα ονόματά τους. Οι μέρες τους συνοπτικά:

• η Κατερίνα (Αικατερίνη) στις 25 Νοεμβρίου, η Βαρβάρα στις 4 Δεκεμβρίου και η Ειρήνη στις 5 Μαΐου·
• η Κυριακή στις 7 Ιουλίου, η Μαρίνα στις 17 Ιουλίου και η Χριστίνα στις 24 Ιουλίου·
• η Παρασκευή στις 26 Ιουλίου, που το saint.gr την ονομάζει οσιομάρτυρα, η Ευφημία στις 16 Σεπτεμβρίου και στις 11 Ιουλίου, και η Αναστασία στις 22 Δεκεμβρίου και την Κυριακή του Πάσχα.

Ισαπόστολοι

Τέσσερις γυναίκες του εορτολογίου φέρουν τον τίτλο της ισαποστόλου.

Ελένη, 21 Μαΐου

Η Αγία Ελένη γεννήθηκε γύρω στο 247 στο Δρέπανο της Βιθυνίας, από ταπεινή οικογένεια, και έγινε μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ο γιος της τής απένειμε τον τίτλο της αυγούστας και έβαλε τη μορφή της σε νομίσματα. Το saint.gr της αποδίδει ναούς στη Ρώμη, στην Κωνσταντινούπολη, στη Βηθλεέμ και στο Όρος των Ελαιών· το 326, στα Ιεροσόλυμα, βρήκε τον Τίμιο Σταυρό. Πέθανε γύρω στο 327, περίπου ογδόντα ετών, και τάφηκε στον ναό των Αγίων Αποστόλων. Μητέρα και γιος μοιράζονται την 21η Μαΐου, γι' αυτό η Ελένη γιορτάζει μαζί με τον Κωνσταντίνο και την Κωνσταντίνα.

Θέκλα, 24 Σεπτεμβρίου

Η Αγία Θέκλα καταγόταν από ειδωλολατρική οικογένεια του Ικονίου και πίστεψε ακούγοντας τον Απόστολο Παύλο, που κήρυττε στο διπλανό σπίτι του Ονησιφόρου. Διέλυσε τον αρραβώνα της με έναν ειδωλολάτρη, τον Θάμυρη, και ακολούθησε τον Παύλο στην Αντιόχεια της Πισιδίας. Το εορτολόγιο την ονομάζει πρωτομάρτυρα, όμως κατά το saint.gr η πίστη της τη γλίτωσε από πολλά μαρτύρια: συνέχισε για τα Μύρα και τη Σελεύκεια και εκοιμήθη ειρηνικά στο όρος Καλαμών, σε ηλικία ενενήντα ετών. Το saint.gr εξηγεί το όνομα από το Θεός και το κλέος, «αυτή που έχει θεϊκή δόξα». Η Θέκλα γιορτάζει στις 24 Σεπτεμβρίου.

Μαρία η Μαγδαληνή, 22 Ιουλίου

Η Μαρία η Μαγδαληνή πήρε το όνομά της από τα Μάγδαλα, δυτικά της θάλασσας της Γαλιλαίας. Ο Χριστός την απάλλαξε από επτά δαιμόνια και έγινε μαθήτριά του· το πρωί της Ανάστασης έφτασε πρώτη στον τάφο με αρώματα, και άγγελοι με λευκά ενδύματα τής είπαν ότι ο Κύριος αναστήθηκε. Μετά την Πεντηκοστή διακόνησε την Εκκλησία των Ιεροσολύμων και έπειτα πήγε στην Έφεσο, κοντά στον Ιωάννη τον Θεολόγο, όπου και πέθανε. Η Μαγδαληνή γιορτάζει στις 22 Ιουλίου.

Νίνα της Γεωργίας, 14 Ιανουαρίου

Η Αγία Νίνα, γνωστή και ως Νίνω, καταγόταν από την Καππαδοκία· η μητέρα της, η Σωσάννα, ήταν αδελφή του Ιουβεναλίου, επισκόπου Ιεροσολύμων. Ο Συναξαριστής διηγείται ότι η Παναγία τής εμφανίστηκε στον ύπνο της και της έδωσε έναν σταυρό από κληματόβεργες, που η Νίνα τον έδεσε με μια πλεξούδα από τα μαλλιά της πριν ξεκινήσει για την Ιβηρία, τη σημερινή Γεωργία. Το κήρυγμά της οδήγησε στον Χριστό τον βασιλιά Μιριάν και τη βασίλισσα Νάνα. Η Νίνα γιορτάζει στις 14 Ιανουαρίου.

Γυναίκες των Ευαγγελίων και των Πράξεων

• [Φωτεινή](name:foteini), [26 Φεβρουαρίου](date:2-26). Η Αγία Φωτεινή είναι η Σαμαρείτιδα του 4ου κεφαλαίου του κατά Ιωάννην, που συνάντησε τον Χριστό στο πηγάδι του Ιακώβ έξω από τη Σιχάρ. Κατά το saint.gr βαπτίστηκε ανάμεσα στις πρώτες γυναίκες της Σαμάρειας, πήρε το όνομα Φωτεινή, κήρυξε στην Αφρική και στη Ρώμη και μαρτύρησε επί Νέρωνος μαζί με τους γιους της και τις πέντε αδελφές της, δύο από τις οποίες λέγονταν Παρασκευή και Κυριακή. Η Φωτεινή γιορτάζει και στα Θεοφάνεια (6 Ιανουαρίου), τα Φώτα, από τα οποία το saint.gr παράγει το όνομα.
• [Λυδία](name:lydia), [20 Μαΐου](date:5-20). Η Αγία Λυδία, πορφυροπώλισσα από τα Θυάτειρα, άκουσε τον Παύλο να κηρύττει στον ποταμό έξω από τους Φιλίππους και βαπτίστηκε στα νερά του. Για το saint.gr είναι η πρώτη χριστιανή της Μακεδονίας και η πρώτη που εντάχθηκε στην Εκκλησία στον ελλαδικό χώρο.
• [Φοίβη](name:foivi), [3 Σεπτεμβρίου](date:9-3). Η Αγία Φοίβη, διακόνισσα της Εκκλησίας των Κεγχρεών, κοντά στην Κόρινθο, την οποία συστήνει ο Παύλος στο 16ο κεφάλαιο της Προς Ρωμαίους. Το saint.gr τη θεωρεί την πρώτη γυναίκα που αναφέρεται ως διακόνισσα στην Καινή Διαθήκη και γράφει ότι ο Παύλος της εμπιστεύτηκε τη μεταφορά της επιστολής του στη Ρώμη.
• [Σαλώμη](name:salomi), [3 Αυγούστου](date:8-3). Η Σαλώμη η Μυροφόρος, σύζυγος του Ζεβεδαίου και μητέρα δύο αποστόλων· δείτε τα ονόματα των Αποστόλων.
• [Άννα](name:anna), [25 Ιουλίου](date:7-25). Η Αγία Άννα, μητέρα της Παναγίας, που τιμάται επίσης στις 9 Σεπτεμβρίου και στις 9 Δεκεμβρίου.

Μάρτυρες των πρώτων αιώνων

Πίσω από αρκετά λιγότερο συνηθισμένα ονόματα βρίσκεται μια μάρτυρας των ρωμαϊκών διωγμών. Το saint.gr καταγράφει, ανάμεσα σε άλλες:

• [Σοφία και οι θυγατέρες της](saint:sofia-thygateres), [17 Σεπτεμβρίου](date:9-17). Τα κορίτσια πήραν τα ονόματά τους από τον στίχο για την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη (Α΄ Κορινθίους 13:13). Επί Αδριανού αποκεφαλίστηκαν η Πίστη (12 ετών), η Ελπίδα (10) και η Αγάπη (9), και η μητέρα τους πέθανε τρεις μέρες αργότερα δίπλα στους τάφους τους. Γιορτάζουν η Σοφία, η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη.
• [Γλυκερία](saint:glykeria), [13 Μαΐου](date:5-13). Κόρη ενός πρώην υπάτου από την Τραϊανούπολη, τον 2ο αιώνα, που συνέτριψε το άγαλμα του Δία· το saint.gr εξηγεί το όνομα ως «η γλυκιά». Γιορτάζει η Γλυκερία.
• [Τατιανή](saint:tatiani), [12 Ιανουαρίου](date:1-12). Διακόνισσα στη Ρώμη επί Αλεξάνδρου Σεβήρου (222–235), που αποκεφαλίστηκε ύστερα από πολλά βασανιστήρια. Γιορτάζει η Τατιανή.
• [Αγάθη](saint:agathi), [5 Φεβρουαρίου](date:2-5). Ορφανή κληρονόμος από το Παλέρμο ή την Κατάνη της Σικελίας, που μοίρασε την περιουσία της στους φτωχούς και πέθανε στη φυλακή το 251. Γιορτάζει η Αγάθη.
• [Πελαγία](saint:pelagia), [4 Μαΐου](date:5-4). Γεννημένη στην Ταρσό, βαπτίστηκε κρυφά από την οικογένειά της· κατά την παράδοση ο Διοκλητιανός διέταξε να την κλείσουν σε πυρωμένο χάλκινο βόδι. Η κύρια γιορτή της Πελαγίας.

Μοναχές, ασκήτριες και μια υμνογράφος

• [Μακρίνα](saint:makrina), [19 Ιουλίου](date:7-19). Μεγαλύτερη αδελφή του Μεγάλου Βασιλείου και του Γρηγορίου του Νύσσης, βοήθησε στην ανατροφή των αδελφών της. Όταν πέθανε ο μνηστήρας της, αποσύρθηκε με τη μητέρα της, την Εμμέλεια, σε γυναικεία μονή κοντά στον ποταμό Ίρη, στον Πόντο. Γιορτάζει η Μακρίνα.
• [Ευφροσύνη](saint:efrosyni), [25 Σεπτεμβρίου](date:9-25). Μοναχοκόρη του πλουσιότερου ανθρώπου της Αλεξάνδρειας, γύρω στο 410. Για να αποφύγει τον γάμο που της ετοίμαζαν, μπήκε μεταμφιεσμένη σε ανδρικό μοναστήρι με το όνομα Σμάραγδος και έζησε εκεί 38 χρόνια. Γιορτάζει η Ευφροσύνη.
• [Ξένη](saint:xeni), [24 Ιανουαρίου](date:1-24). Ρωμαία του 5ου αιώνα, αρχικά ονομαζόταν Ευσεβία· έφυγε κρυφά από τον γάμο που διάλεξαν οι γονείς της και πήρε το όνομα Ξένη, ώστε να μην μπορεί κανείς να την εντοπίσει. Εγκαταστάθηκε στα Μύλασα της Καρίας και ίδρυσε μοναστήρι. Γιορτάζει η Ξένη.
• [Κασσιανή](saint:s-0907-kassiani), [7 Σεπτεμβρίου](date:9-7). Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη μεταξύ 805 και 810 και πήρε μέρος στην επιλογή νύφης για τον αυτοκράτορα Θεόφιλο, που προτίμησε τελικά τη Θεοδώρα· το 843 ίδρυσε μοναστήρι. Το τροπάριό της για την αμαρτωλή γυναίκα ψάλλεται το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης. Γιορτάζει η Κασσιανή.

Αυτοκράτειρες και νεότερες αγίες

• [Θεοδώρα](saint:theodora-avgousta), [11 Φεβρουαρίου](date:2-11). Γεννήθηκε το 815 και παντρεύτηκε τον εικονομάχο αυτοκράτορα Θεόφιλο, αλλά τιμούσε κρυφά τις εικόνες. Όταν ανέλαβε την αντιβασιλεία μετά τον θάνατό του, το 842, σύνοδος του Μαρτίου 843 αναστήλωσε τις εικόνες, και η πανήγυρη της Α΄ Κυριακής των Νηστειών καθιερώθηκε ως Κυριακή της Ορθοδοξίας. Η κύρια γιορτή της Θεοδώρας.
• [Φιλοθέη](saint:filothei), [19 Φεβρουαρίου](date:2-19). Αθηναία από την οικογένεια Μπενιζέλου, γεννημένη το 1522 με το όνομα Ρηγούλα. Όταν χήρεψε έγινε μοναχή, ίδρυσε τη μονή του Αγίου Ανδρέα, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία και σχολεία, και πέθανε στις 19 Φεβρουαρίου 1589 από τον ξυλοδαρμό που υπέστη από Τούρκους. Γιορτάζει η Φιλοθέη.
• [Μαρκέλλα](saint:markella), [22 Ιουλίου](date:7-22). Παρθενομάρτυρας από τη Βολισσό της Χίου, που έζησε γύρω στο 1500 κατά τον βιογράφο της, τον Όσιο Νικηφόρο τον Χίο. Γιορτάζει η Μαρκέλλα.
• [Ειρήνη η Χρυσοβαλάντου](saint:s-0728-eirini-chrysovalantou), [28 Ιουλίου](date:7-28). Καππαδόκισσα που, στα χρόνια της βασίλισσας Θεοδώρας, ταξίδευε στην Κωνσταντινούπολη για να παντρευτεί, όταν στάθηκε στη μονή του Χρυσοβαλάντου και αποφάσισε να γίνει μοναχή εκεί· αργότερα έγινε ηγουμένη της. Η δεύτερη γιορτή της Ειρήνης.

Ένα όνομα, πολλές αγίες

Όταν περισσότερες αγίες έχουν το ίδιο όνομα, το όνομα αποκτά περισσότερες γιορτές. Η Πελαγία έχει τρεις. Εκτός από τη μάρτυρα της 4ης Μαΐου, υπάρχει η Πελαγία η Τηνία στις 23 Ιουλίου: μοναχή γεννημένη το 1752, που τα όνειρά της με την Παναγία το 1822 οδήγησαν στην εύρεση της εικόνας του νησιού στις 30 Ιανουαρίου 1823· ανακηρύχθηκε αγία το 1970. Στις 8 Οκτωβρίου τιμάται η Οσία Πελαγία από την Αντιόχεια, που άλλαξε ζωή μετά από ένα κήρυγμα του επισκόπου Νόννου και την τελείωσε ως ασκήτρια στα Ιεροσόλυμα.

Η Ξένη γιορτάζει στις 24 Ιανουαρίου και στις 3 Μαΐου, με τη μεγαλομάρτυρα Ξενία, η Ειρήνη στις 5 Μαΐου και στις 28 Ιουλίου, η Λυδία στις 20 Μαΐου και στις 27 Μαρτίου, με μια μάρτυρα Λυδία, σύζυγο του συγκλητικού Φιλητού, ενώ η Θεοδώρα έχει συνολικά τέσσερις ημερομηνίες. Πώς διαλέγουν οι οικογένειες εξηγεί ο οδηγός για τα ονόματα με περισσότερες γιορτές.

Οι ημερομηνίες ακολουθούν το νέο ημερολόγιο της Εκκλησίας της Ελλάδος. Με το παλαιό ημερολόγιο οι σταθερές εορτές πέφτουν 13 ημέρες αργότερα.