Άγιοι προστάτες επαγγελμάτων: από τους ναυτικούς ως τους μελισσοκόμους

Οι άγιοι δεν προστατεύουν μόνο τόπους. Η OrthodoxWiki περιγράφει τον προστάτη άγιο ως εκείνον που μεσιτεύει και συνηγορεί στον ουρανό για ένα έθνος ή έναν τόπο, για μια τέχνη ή μια δραστηριότητα, για μια τάξη ανθρώπων ή για ένα πρόσωπο. Τους προστάτες των πόλεων και των νησιών τους παρουσιάζει ο οδηγός για τους πολιούχους αγίους· εδώ συγκεντρώνονται οι προστάτες επαγγελμάτων και ομάδων.

Καταγράφουμε μόνο όσες προστασίες αναφέρει ρητά μια πηγή που διαβάσαμε: ο Ορθόδοξος Συναξαριστής του saint.gr ή η OrthodoxWiki, που διατηρεί έναν μακρύ κατάλογο αγίων για ειδικές ανάγκες. Ο κατάλογος αυτός δεν περιορίζεται στην Ελλάδα και περιλαμβάνει πολλούς Ρώσους αγίους, γι' αυτό σημειώνουμε όπου μια προστασία είναι ειδικά ελληνική. Ορισμένες προστασίες που ακούγονται συχνά λείπουν, επειδή δεν τις βρήκαμε σε αυτές τις πηγές.

Πώς ένας άγιος γίνεται προστάτης ενός επαγγέλματος

Από τους βίους φαίνονται τρεις δρόμοι:

• Ο άγιος έκανε ο ίδιος αυτή τη δουλειά. Ο Φιλάρετος ήταν γεωργός με μελίσσια, ο Φλώρος και ο Λαύρος λιθοξόοι, οι Ανάργυροι γιατροί.
• Ένα περιστατικό του βίου ή μια εικόνα. Ο Χριστόφορος εικονίζεται να κουβαλά τον Χριστό στον ώμο του και θεωρείται προστάτης των οδηγών, ενώ ο Σπυρίδων, κατά την OrthodoxWiki, είναι προστάτης των αγγειοπλαστών εξαιτίας ενός θαύματος με ένα όστρακο.
• Επίσημη καθιέρωση. Η Αγία Βαρβάρα καθιερώθηκε ως προστάτιδα του ελληνικού Πυροβολικού το 1828.

Στη θάλασσα και στον δρόμο

Άγιος Νικόλαος

Κατά την OrthodoxWiki, ο Άγιος Νικόλαος είναι προστάτης πολλών επαγγελματικών ομάδων και πάνω απ' όλα των θαλασσινών, ρόλο που του έδωσε η ιστορία των ναυτικών που έσωσε στο Αιγαίο όσο ζούσε. Το saint.gr αφηγείται άλλο θαύμα: κάποιος κινδύνευε στο πέλαγος από σφοδρούς ανέμους, επικαλέστηκε τον άγιο και βρέθηκε σώος στο σπίτι του, και όταν το έμαθαν στην Κωνσταντινούπολη, ο λαός έκανε λιτανεία και αγρυπνία. Γιορτάζουν ο Νίκος και η Νικολέτα στις 6 Δεκεμβρίου.

Άγιος Χριστόφορος

Ο Άγιος Χριστόφορος λεγόταν αρχικά Ρεμπρόβος. Κατά την παράδοση που καταγράφει το saint.gr, ως κατηχούμενος περνούσε στους ώμους του, χωρίς πληρωμή, όσους ήθελαν να διασχίσουν ένα επικίνδυνο πέρασμα ποταμού. Κάποτε κουβάλησε ένα παιδί που γινόταν όλο και βαρύτερο, και στην απέναντι όχθη το παιδί τού φανερώθηκε ως ο Χριστός. Οι εικόνες τον δείχνουν να μεταφέρει τον Χριστό, και ίσως γι' αυτό, γράφει το saint.gr, θεωρείται προστάτης των οδηγών· στο Μικρόν Ευχολόγιον, η ακολουθία για την ευλογία νέου οχήματος έχει πρώτο το απολυτίκιό του. Ο Χριστόφορος γιορτάζει στις 9 Μαΐου.

Για τα ταξίδια με αυτοκίνητο και λεωφορείο η OrthodoxWiki αναφέρει και τον Όσιο Ιωάννη τον Ρώσο, στρατιώτη του Μεγάλου Πέτρου που, κατά το saint.gr, αιχμαλωτίστηκε το 1711 και πουλήθηκε σε Οθωμανό αξιωματικό από το Προκόπιο της Καππαδοκίας. Τη μνήμη του, στις 27 Μαΐου, τη γιορτάζουν και ορισμένοι που λέγονται Γιάννης.

Στρατός και αστυνομία

Στον κατάλογο της OrthodoxWiki, προστάτες των στρατιωτών είναι ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, η Αγία Βαρβάρα και ο Άγιος Γεώργιος. Δύο από τις γιορτές τους είναι από τις μεγαλύτερες της χρονιάς: στις 8 Νοεμβρίου γιορτάζουν ο Μιχάλης και πολλά άλλα ονόματα (δείτε τη γιορτή των Αρχαγγέλων), και στις 23 Απριλίου ο Γιώργος.

Για την Αγία Βαρβάρα το saint.gr δίνει και χρονολογία: θεωρείται προστάτιδα του πυροβολικού στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες, και στην Ελλάδα καθιερώθηκε το 1828, με την πρώτη τελετή που αναφέρεται, μια δοξολογία και ένα γεύμα για αξιωματικούς και πυροβολητές. Στις εικόνες κρατά συχνά ένα ποτήριο, ως προστάτιδα από τον αιφνίδιο θάνατο, ώστε οι ετοιμοθάνατοι να μη μένουν χωρίς θεία κοινωνία. Η Βαρβάρα γιορτάζει στις 4 Δεκεμβρίου.

Κατά την OrthodoxWiki, στην Ελλάδα η μεγαλομάρτυς Ειρήνη είναι προστάτιδα των αστυνομικών. Το saint.gr γράφει ότι αρχικά λεγόταν Πηνελόπη και ότι ο πατέρας της, ο Λικίνιος, την έκλεισε σε πύργο όταν ήταν έξι ετών. Η Ειρήνη γιορτάζει στις 5 Μαΐου.

Γιατροί και νοσοκομεία

Ανάργυρος, κατά τον ορισμό της OrthodoxWiki, είναι ο άγιος που αρνιόταν να πληρωθεί για τις θεραπείες του, ιδίως όταν υπηρετούσε τους φτωχούς. Ο κατάλογός της έχει ως προστάτες των γιατρών τον Άγιο Παντελεήμονα και τους Αγίους Αναργύρους, και τους Αναργύρους επίσης για όσους εργάζονται στα νοσοκομεία.

• Κοσμάς και Δαμιανός. Για τους Αναργύρους της Ασίας το saint.gr γράφει ότι σπούδασαν ιατρική και την άσκησαν ως φιλανθρωπία, θεραπεύοντας κυρίως φτωχούς χωρίς χρήματα, και γι' αυτό ονομάστηκαν Ανάργυροι. Τιμώνται την 1η Νοεμβρίου, ενώ οι Ανάργυροι της Ρώμης την 1η Ιουλίου· γιορτάζουν ο Κοσμάς, ο Δαμιανός και ο Ανάργυρος. Για τις δύο ημερομηνίες δείτε τα ονόματα με περισσότερες γιορτές.
• Κύρος και Ιωάννης. Ο Κύρος ήταν από την Αλεξάνδρεια και ο Ιωάννης από την Έδεσσα· τα θαύματά τους τα κατέγραψε ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Σωφρόνιος, επειδή, κατά το saint.gr, του θεράπευσαν τα μάτια. Ο Κύρος γιορτάζει με τους Αγίους Κύρο και Ιωάννη στις 31 Ιανουαρίου.
• Παντελεήμων. Από τη Νικομήδεια, με αρχικό όνομα Παντελέων, σπούδασε ιατρική κοντά στον Ευφρόσυνο. Ο Παντελής γιορτάζει στις 27 Ιουλίου.
• Βλάσιος. Σπούδασε ιατρική και, κατά το saint.gr, φρόντιζε δωρεάν τους αρρώστους, τους έδινε φάρμακα και πλήρωνε τα έξοδα της νοσηλείας τους, πριν γίνει επίσκοπος Σεβάστειας. Ο κατάλογος της OrthodoxWiki τον έχει για τον λαιμό. Ο Βλάσης γιορτάζει με τον Άγιο Βλάσιο στις 11 Φεβρουαρίου.

Ο ίδιος κατάλογος αντιστοιχίζει αγίους και σε συγκεκριμένες παθήσεις: τον Άγιο Αντίπα στα δόντια (11 Απριλίου, όταν γιορτάζει ο Αντύπας), τον Άγιο Σπυρίδωνα στα αυτιά και τον Άγιο Αρτέμιο στις κήλες και στις παθήσεις του στομάχου.

Τέχνες και χειροτεχνίες

• Αγιογράφοι. Ανάμεσα στους προστάτες των αγιογράφων η OrthodoxWiki αναφέρει τον Ευαγγελιστή Λουκά, που τον θεωρεί θεμελιωτή της χριστιανικής αγιογραφίας. Κατά το saint.gr ήταν γιατρός στο επάγγελμα αλλά γνώριζε καλά τη ζωγραφική, και του αποδίδονται οι πρώτες εικόνες της Θεοτόκου με τον Χριστό βρέφος, μία από τις οποίες βρίσκεται στη Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου. Ο Λουκάς γιορτάζει στις 18 Οκτωβρίου.
• Στον ίδιο κατάλογο είναι ο Όσιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, που, κατά το saint.gr, έγραψε στα χρόνια της Εικονομαχίας για την τιμή των εικόνων· κατά την παράδοση, όταν ο χαλίφης τού έκοψε το δεξί χέρι, εκείνο θεραπεύτηκε με την προσευχή του μπροστά σε εικόνα της Θεοτόκου, και η OrthodoxWiki τον έχει και για τα χέρια. Ο κατάλογος περιλαμβάνει ακόμη την αυτοκράτειρα Θεοδώρα και τον Πατριάρχη Γερμανό.
• Ψάλτες. Για την εκκλησιαστική ψαλμωδία η OrthodoxWiki αναφέρει, ανάμεσα σε άλλους, τον Όσιο Ρωμανό τον Μελωδό. Καταγόταν από την Έμεσα της Συρίας και, αφού υπηρέτησε ως διάκονος στη Βηρυτό, πήγε στην Κωνσταντινούπολη. Κατά την παράδοση που καταγράφει το saint.gr, σε μια αγρυπνία των Χριστουγέννων είδε στον ύπνο του την Παναγία να του δίνει ένα βιβλίο για να το φάει, και τότε συνέθεσε τον ύμνο «Η Παρθένος σήμερον». Έγραψε περίπου χίλιους ύμνους, από τους οποίους σώζεται το ένα δέκατο. Ο Ρωμανός γιορτάζει την 1η Οκτωβρίου.
• Λιθοξόοι. Ο Φλώρος και ο Λαύρος, που η OrthodoxWiki έχει για τους εργάτες της πέτρας, ήταν δίδυμοι αδελφοί από το Βυζάντιο. Κατά το saint.gr, έμαθαν τη χριστιανική πίστη και την τέχνη του λιθοξόου από τους Αγίους Πρόκλο και Μάξιμο και δούλευαν στην πόλη Ουλπιανά της Ιλλυρίας, διαδίδοντας παράλληλα το Ευαγγέλιο. Ο Φλώρος και η Φλώρα γιορτάζουν με τους Αγίους Φλώρο και Λαύρο στις 18 Αυγούστου.
• Αγγειοπλάστες. Η OrthodoxWiki ονομάζει τον Άγιο Σπυρίδωνα προστάτη των αγγειοπλαστών, από το θαύμα του οστράκου. Το saint.gr προσθέτει ότι γεννήθηκε σε οικογένεια βοσκών στην Άσσια της Κύπρου και ότι, αν και μορφώθηκε, δεν άλλαξε επάγγελμα αλλά έμεινε βοσκός. Ο Σπύρος και η Σπυριδούλα γιορτάζουν στις 12 Δεκεμβρίου.

Μέλισσες, χωράφια και ζώα

Ο Άγιος Φιλάρετος ο Ελεήμων είναι, όπως γράφει το saint.gr, ο προστάτης της μελισσοκομίας. Ήταν γεωργός του 8ου αιώνα από την Αμνία της Παφλαγονίας και μοίραζε απλόχερα τα εισοδήματά του στους φτωχούς. Κατά τον βίο του, όταν οι γείτονές του άρπαξαν τα κτήματα, του έμειναν μόνο 250 κυψέλες· σε κάθε φτωχό που ερχόταν τρυγούσε μία και του έδινε το μέλι, ώσπου δεν έμεινε καμία. Ο Φιλάρετος και η Αρετή γιορτάζουν την 1η Δεκεμβρίου.

• Κήποι, σπαρτά και κυνήγι. Η OrthodoxWiki έχει τον Άγιο Τρύφωνα για την προστασία των κήπων και των σπαρτών από τα παράσιτα και για τους κυνηγούς, ενώ στους προστάτες των ζώων τον αναφέρει για τις χήνες. Κατά το saint.gr, ο Τρύφων ήταν από τη Λάμψακο, φτωχό παιδί που έβοσκε χήνες για να ζήσει, και μαρτύρησε στη Νίκαια το 250, στον διωγμό του Δεκίου. Ο Τρύφωνας γιορτάζει την 1η Φεβρουαρίου.
• Ζώα και κοπάδια. Στους προστάτες των ζώων και των κοπαδιών ο ίδιος κατάλογος έχει τον Άγιο Μάμα, καθώς και τον Άγιο Γεώργιο για τα βόδια και τα κοπάδια. Το saint.gr γράφει ότι ο Μάμας γεννήθηκε το 260 στη φυλακή της Γάγγρας, όπου πέθαναν οι χριστιανοί γονείς του, και ότι πήρε το όνομά του επειδή αποκαλούσε «μάμα» τη θετή του μητέρα, την Αμμία. Ο Μάμας γιορτάζει στις 2 Σεπτεμβρίου.

Παιδιά, μητέρες και μαθητές

• Για τα παιδιά η OrthodoxWiki αναφέρει τον Άγιο Νικόλαο και για τη φροντίδα και την προστασία των βρεφών τον Όσιο Στυλιανό. Το saint.gr γράφει ότι οι γονείς του έφερναν τα παιδιά τους και ότι ο Θεός τού χάρισε τη δύναμη να θεραπεύει άρρωστα παιδιά και να δίνει παιδιά σε άτεκνες γυναίκες. Ο Στέλιος και η Στυλιανή γιορτάζουν στις 26 Νοεμβρίου.
• Για τον ασφαλή τοκετό ο κατάλογος έχει τον Άγιο Ελευθέριο (15 Δεκεμβρίου: Λευτέρης, Ελευθερία) και για τους νέους τον Άγιο Δημήτριο (26 Οκτωβρίου: Δημήτρης, Δήμητρα).
• Για τη βοήθεια στις σπουδές αναφέρει τους Τρεις Ιεράρχες, που τιμώνται μαζί στις 30 Ιανουαρίου, και τον Άγιο Ιουστίνο τον Φιλόσοφο, με τον οποίο γιορτάζει ο Ιουστίνος την 1η Ιουνίου.