Τα ονόματα των Αποστόλων: Πέτρος, Ανδρέας, Θωμάς, Φίλιππος και οι γιορτές τους

Αρκετά από τα πιο γνωστά ελληνικά ανδρικά ονόματα ανήκουν στους πρώτους μαθητές που διάλεξε ο Χριστός: ο Πέτρος, ο Ανδρέας, ο Θωμάς, ο Φίλιππος, ο Ματθαίος. Κάθε απόστολος έχει τη δική του μνήμη, ενώ στα τέλη Ιουνίου δύο συνεχόμενες μέρες τους τιμούν όλους μαζί. Ο οδηγός αυτός παρουσιάζει τους Δώδεκα, τις ημερομηνίες τους σε αυτό το εορτολόγιο και τα ονόματα που γιορτάζουν.

Ποιοι είναι οι Δώδεκα

Στη σελίδα της Σύναξης των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων, το saint.gr απαριθμεί τους δώδεκα που τιμά η Εκκλησία, χωρίς τον Ιούδα τον Ισκαριώτη: Σίμων (Πέτρος), Ανδρέας, Ιάκωβος, Ιωάννης, Φίλιππος, Θωμάς, Βαρθολομαίος, τον οποίο ταυτίζει με τον Ναθαναήλ, Ματθαίος, Ιάκωβος του Αλφαίου, Σίμων ο Ζηλωτής, Ιούδας ο αδελφός του Ιακώβου του μικρού και Ματθίας. Ο Ματθίας προστέθηκε τελευταίος: εξελέγη στο υπερώο λίγο πριν από την Πεντηκοστή, για να καλύψει τη θέση του Ιούδα.

Και η ίδια η λέξη έγινε όνομα. Το Behind the Name εξηγεί τον Απόστολο ως «αγγελιαφόρος, απόστολος», από το από και το στέλλω: απόστολος είναι αυτός που στέλνεται. Επειδή το όνομα παραπέμπει στον τίτλο και όχι σε ένα πρόσωπο, ο Απόστολος και η Αποστολία γιορτάζουν στην κοινή γιορτή των δώδεκα, στις 30 Ιουνίου.

29 και 30 Ιουνίου

Στις 29 Ιουνίου η Εκκλησία τιμά μαζί τον Απόστολο Πέτρο και τον Απόστολο Παύλο, που το saint.gr ονομάζει «πρωτοκορυφαίους», τους πρώτους ανάμεσα στους αποστόλους. Ο Παύλος δεν ήταν από τους Δώδεκα. Αρχικά διώκτης των χριστιανών, είδε τον Χριστό γύρω στο 36 μ.Χ. στον δρόμο για τη Δαμασκό και έγινε, κατά το saint.gr, ο ιδρυτής της Εκκλησίας της Ελλάδος. Κατά την παράδοση, που το saint.gr σημειώνει ότι δεν είναι πλήρως ιστορικά διασταυρωμένη, και οι δύο πέθαναν στη Ρώμη επί Νέρωνος: ο Πέτρος σταυρώθηκε με το κεφάλι προς τα κάτω γύρω στο 64 και ο Παύλος αποκεφαλίστηκε μεταξύ 64 και 67.

Στις 29 Ιουνίου γιορτάζουν ο Πέτρος και η Πετρούλα, ο Παύλος και η Παυλίνα. Ο Πέτρος τιμάται ξανά την επομένη, στη σύναξη της 30ής Ιουνίου, η οποία, όπως εξηγεί το saint.gr, δεν αφηγείται τους βίους των αποστόλων αλλά θυμίζει την ενότητα που τους έδενε.

Η γιορτή των Αγίων Πέτρου και Παύλου κλείνει και τη νηστεία των Αποστόλων. Η νηστεία αρχίζει μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων, που εξαρτάται από το Πάσχα, και τελειώνει στη σταθερή ημερομηνία της 29ης Ιουνίου, γι' αυτό η διάρκειά της αλλάζει κάθε χρόνο. Το 2026 κράτησε 21 ημέρες. Το 2027, με αργό Πάσχα στις 2 Μαΐου, η Κυριακή των Αγίων Πάντων πέφτει στις 27 Ιουνίου και μένει μόνο η 28η· το 2028 η νηστεία διαρκεί 17 ημέρες. Με το παλαιό ημερολόγιο κρατά περισσότερο: δείτε τον οδηγό για το νέο και το παλαιό ημερολόγιο.

Οι ψαράδες της Γαλιλαίας

Τέσσερις από τους Δώδεκα ψάρευαν στη λίμνη Γεννησαρέτ, δύο ζευγάρια αδελφών: ο Πέτρος και ο Ανδρέας, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης.

• [Απόστολος Ανδρέας](saint:andreas), [30 Νοεμβρίου](date:11-30). Γιος κι αυτός του Ιωνά, από τη Βηθσαϊδά. Κατά το saint.gr ήταν πρώτα μαθητής του Ιωάννη του Προδρόμου και κλήθηκε πρώτος από όλους, γι' αυτό λέγεται Πρωτόκλητος. Η παράδοση τοποθετεί το τέλος του στην Πάτρα, σε σταυρό σχήματος Χ. Γιορτάζει ο Ανδρέας.
• [Ιάκωβος ο του Ζεβεδαίου](saint:iakovos-zevedaiou), [30 Απριλίου](date:4-30). Εκείνος, ο μικρότερος αδελφός του Ιωάννης και ο πατέρας τους είχαν δικό τους πλοίο, και για τον ζήλο τους τα δύο αδέλφια ονομάστηκαν «υιοί βροντής». Το 44 μ.Χ., γράφει το saint.gr, αποκεφαλίστηκε με διαταγή του Ηρώδη Αγρίππα. Γιορτάζει ο Ιάκωβος.
• [Ιωάννης ο Θεολόγος](saint:ioannis-theologos), [26 Σεπτεμβρίου](date:9-26) και [8 Μαΐου](date:5-8). Ο αγαπημένος μαθητής, συγγραφέας του τέταρτου Ευαγγελίου και τριών επιστολών. Κατά την παράδοση που δέχεται η Εκκλησία, όπως τη δίνει το saint.gr, πέθανε σε βαθιά γεράματα στην Έφεσο και ο τάφος του βρέθηκε αργότερα άδειος. Η 8η Μαΐου θυμίζει τη θαυματουργή σκόνη που, κατά την παράδοση, έβγαινε από τον τάφο αυτό. Και οι δύο μέρες είναι γιορτή του Θεολόγου.

Γιορτή έχει και η μητέρα των δύο τελευταίων. Η Σαλώμη η Μυροφόρος, σύζυγος του Ζεβεδαίου και, κατά το saint.gr, πρώτη εξαδέλφη της Παναγίας, τιμάται στις 3 Αυγούστου, όταν γιορτάζει η Σαλώμη.

Φίλιππος, Βαρθολομαίος και Ναθαναήλ

• [Απόστολος Φίλιππος](saint:filippos), [14 Νοεμβρίου](date:11-14). Από τη Βηθσαϊδά κι αυτός, τον κάλεσε ο ίδιος ο Κύριος· έπειτα ο Φίλιππος έφερε κοντά του τον Ναθαναήλ. Η παράδοση λέει ότι κήρυξε στους Πάρθους και μαρτύρησε στην Ιεράπολη της Συρίας. Η κάρα του φυλάσσεται από πριν από το 1788 στη Μονή του Σταυρού στο Όμοδος της Κύπρου. Το Behind the Name αποδίδει το Φίλιππος ως «φίλος των αλόγων», από το φίλος και το ίππος. Ο Φίλιππος γιορτάζει στις 14 Νοεμβρίου, η Φιλίππα όμως όχι: η δική της μέρα είναι η 19η Απριλίου, μνήμη του μάρτυρα Θεοδώρου και των συν αυτώ, ανάμεσά τους και μιας Φιλίππας.
• [Απόστολος Βαρθολομαίος](saint:vartholomaios-varnavas), [11 Ιουνίου](date:6-11). Το όνομά του είναι πατρωνυμικό: «ο υιός του Θολομαίου» κατά το saint.gr, «γιος του Ταλμαΐ» κατά το Behind the Name. Το saint.gr γράφει ότι κήρυξε στους Ινδούς, στους οποίους παρέδωσε το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, και σταυρώθηκε στην Ουρβανούπολη. Τη μέρα τη μοιράζεται με τον Βαρνάβα, Λευίτη από την Κύπρο και συνεργάτη του Παύλου, που λέγεται απόστολος χωρίς να ανήκει στους Δώδεκα. Γιορτάζουν ο Βαρθολομαίος και ο Βαρνάβας.

Ο Ναθαναήλ είναι γρίφος. Η σελίδα της σύναξης στο saint.gr τον ταυτίζει με τον Βαρθολομαίο, ενώ η σελίδα της 22ας Απριλίου ονομάζει τον Άγιο Ναθαναήλ Σίμωνα τον Ζηλωτή ή Βαρθολομαίο και παραπέμπει στις 10 Μαΐου για την κύρια γιορτή. Σε αυτό το εορτολόγιο ο Ναθαναήλ γιορτάζει στις 22 Απριλίου.

Θωμάς και Ματθαίος

• [Απόστολος Θωμάς](saint:thomas), [6 Οκτωβρίου](date:10-6) και Κυριακή του Θωμά. Το saint.gr εξηγεί το όνομα ως εβραϊκή λέξη που σημαίνει «δίδυμος». Ο Θωμάς δεν πίστεψε στην Ανάσταση πριν αγγίξει ο ίδιος τις πληγές, και κατά την παράδοση θανατώθηκε με λόγχες στην Ινδία. Εκτός από τη σταθερή γιορτή, ο Θωμάς και η Θωμαΐς γιορτάζουν την Κυριακή μετά το Πάσχα: στις 19 Απριλίου το 2026, στις 9 Μαΐου το 2027.
• [Απόστολος Ματθαίος](saint:matthaios), [16 Νοεμβρίου](date:11-16). Τελώνης με το όνομα Λευίς, γιος του Αλφαίου, που ο Ιησούς τον βρήκε στο τελωνείο έξω από την Καπερναούμ. Το saint.gr χρονολογεί το Ευαγγέλιό του, πρώτο στη σειρά της Καινής Διαθήκης, στο 64 μ.Χ., και η παράδοση τον στέλνει στην Αιθιοπία. Το Behind the Name ανάγει το Ματθαίος στο εβραϊκό Mattithiah· το saint.gr το ερμηνεύει «δώρο του Θεού». Γιορτάζει ο Ματθαίος.

Οι λιγότερο γνωστοί απόστολοι

• Ιάκωβος του Αλφαίου. Το saint.gr τον θεωρεί αδελφό του Ματθαίου, γράφει ότι πέθανε σταυρωμένος και τον τιμά στις 9 Οκτωβρίου, μέρα που δεν είναι ονομαστική εορτή σε αυτό το εορτολόγιο. Ο Ιάκωβος γιορτάζει αντί γι' αυτήν στις 30 Απριλίου και στις 23 Οκτωβρίου, μνήμη του Ιακώβου του Αδελφοθέου, ο οποίος δεν περιλαμβάνεται στους Δώδεκα. Όλες τις ημερομηνίες του θα τις βρείτε στον οδηγό για τα ονόματα με περισσότερες γιορτές.
• [Σίμων ο Ζηλωτής](saint:simon-zilotis), [10 Μαΐου](date:5-10). Κατά το saint.gr, το προσωνύμιο οφείλεται στον ζήλο του κηρύγματός του, που τον έφερε στην Περσία, στην Αφρική από την Αίγυπτο ως τη Μαυριτανία και τέλος στη Βρετανία, όπου σταυρώθηκε. Το Behind the Name ανάγει το Σίμων στο εβραϊκό Shimon, «ακοή, αυτός που ακούει»· Σίμων λεγόταν και ο Πέτρος πριν πάρει το νέο του όνομα. Γιορτάζει ο Σίμων.
• Ιούδας ή Θαδδαίος. Το saint.gr τιμά έναν Απόστολο Ιούδα στις 19 Ιουνίου και έναν Απόστολο Θαδδαίο στις 21 Αυγούστου, και παραδέχεται ότι οι βίοι τους συγχέονται. Ο λόγιος που παραθέτει στις 21 Αυγούστου θεωρεί ότι Ιούδας, Θαδδαίος και Λεββαίος είναι ονόματα του ίδιου αποστόλου, αδελφού του Ιακώβου του μικρού· και το Behind the Name κρίνει πιθανό ότι ο Θαδδαίος του καταλόγου του Ματθαίου και ο Ιούδας είναι το ίδιο πρόσωπο. Κανένα από τα δύο ονόματα δεν έχει γιορτή σε αυτό το εορτολόγιο.
• [Απόστολος Ματθίας](saint:s-0809-matthias), [9 Αυγούστου](date:8-9). Μετά την Ανάληψη οι έντεκα πρότειναν δύο άνδρες, τον Ιωσήφ τον λεγόμενο Βαρσαββά και τον Ματθία, προσευχήθηκαν και έβαλαν κλήρο· ο κλήρος έπεσε στον Ματθία. Αργότερα, κατά το saint.gr, κήρυξε στην Αιθιοπία και πέθανε εκεί μαρτυρικά. Γιορτάζει ο Ματθίας.

Απόστολοι πέρα από τους Δώδεκα

Τον τίτλο του αποστόλου το εορτολόγιο τον δίνει και σε άλλους. Οι ευαγγελιστές Μάρκος (25 Απριλίου) και Λουκάς (18 Οκτωβρίου) τιμώνται ως απόστολοι και ευαγγελιστές, και τις μέρες τους γιορτάζουν ο Μάρκος και ο Λουκάς. Απόστολοι λέγονται επίσης ο Τιμόθεος στις 22 Ιανουαρίου, μέρα του ονόματος Τιμόθεος, και ο Τίτος στις 25 Αυγούστου, μέρα του ονόματος Τίτος. Από τους Αποστόλους των Εβδομήκοντα προέρχονται ο Ανδρόνικος και η Ανδρονίκη, που γιορτάζουν στις 17 Μαΐου με τους Αγίους Ανδρόνικο και Ιουνία, και ο Λίνος με τη Λίνα στις 5 Νοεμβρίου.

Συγγενικός τίτλος είναι ο «ισαπόστολος», που συνοδεύει άλλα ονόματα του εορτολογίου: τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη στις 21 Μαΐου, για παράδειγμα, ή την Αγία Νίνα της Γεωργίας στις 14 Ιανουαρίου. Τις γυναίκες με αυτόν τον τίτλο τις παρουσιάζει ο οδηγός για τα ονόματα από αγίες της Εκκλησίας.

Οι ημερομηνίες ακολουθούν το νέο ημερολόγιο της Εκκλησίας της Ελλάδος. Όσοι ακολουθούν το παλαιό γιορτάζουν τις σταθερές εορτές 13 ημέρες αργότερα: τους Αγίους Πέτρο και Παύλο, για παράδειγμα, στις 12 Ιουλίου.